Medijski savjet za samoregulaciju primio je žalbu čitaoca Luke Boškovića povodom ilustracije generisane uz pomoć vještačke inteligencije, objavljene uz tekst „Pljevlja: Predstavio se kao prodavac posuđa i ukrao iz kuće 3.100 eura” na Portalu Pobjeda 1.aprila, a koja je označena oznakom „Foto: AI”.
U žalbi podnosilac ukazuje da je propratna „fotografija” generisana vještačkom inteligencijom, dok u opisu stoji oznaka „Foto: AI“. Postavlja pitanje: „Šta u stvari znači skraćenica AI i da li je to nešto što svaki građanin mora da zna?” Podnosilac takođe pita „koliko je legitimno u dokumentarne svrhe u jednoj od najstarijih novinskih kuća u zemlji koristiti vještačku inteligenciju u svrhe obavještavanja građana”.
Medijski savjet za samoregulaciju zatražio je izjašnjenje redakcije Portala Pobjeda. U odgovoru urednika Nenada Zečevića navedeno je da oznaka „Foto: AI” znači da je „ilustracija uz tekst generisana uz pomoć vještačke inteligencije (Artificial Intelligence), te da nije riječ o autentičnoj dokumentarnoj fotografiji sa lica mjesta”, i da je upravo zbog toga i označena, kako bi čitaoci imali uvid u prirodu vizuelnog sadržaja.
Redakcija je navela da se ilustracije, uključujući i one generisane AI alatima, koriste „kada ne postoje originalni vizuelni materijali ili kada je cilj dodatno vizuelno približiti temu”, ali da to „ne smije i ne može zamijeniti činjenice iz samog teksta, koje ostaju ključ informisanja”.
Urednik je primjedbu podnosioca ocijenio opravdanom u dijelu koji se odnosi na moguće nerazumijevanje oznake „AI” kod dijela publike, navodeći da će redakcija „raditi na preciznijem i razumljivijem označavanju ovakvih sadržaja (npr. ’ilustracija generisana vještačkom inteligencijom’)”, kako bi se izbjegla svaka dilema ili pogrešno tumačenje. Istakao je da namjera redakcije ni u jednom trenutku nije bila da javnost dovede u zabludu, već da uz transparentno označavanje pruži vizuelni kontekst temi o kojoj se izvještava.
Medijski savjet je sa odgovorom redakcije upoznao podnosioca žalbe. Kako podnosilac žalbe nakon toga nije tražio dalje procesuiranje žalbe, a redakcija je prepoznala i prihvatila potrebu za jasnijim označavanjem, Komisija je uvažila izjašnjenje redakcije i konstatovala da je u ovom slučaju medijacija uspješno sprovedena.
Komisija podsjeća da je smjernicom 2.3 (Simboličke fotografije) tačke (a) Kodeksa novinara/novinarki Crne Gore propisano:
„Ako neka ilustracija, naročito fotografija, na prosječnog čitaoca može ostaviti utisak da se radi o autentičnom dokumentu uprkos činjenici da je u pitanju simbolička slika, to se mora pojasniti. Fotomontaža ili druge intervencije na autentičnim dokumentima moraju biti jasno označene kao takve u propratnom tekstu ili na drugi odgovarajući način.”
Polazeći od navedenog, Komisija za žalbe daje opštu smjernicu medijima da, kada je vizuelni sadržaj kreiran uz pomoć vještačke inteligencije, to bude jasno naznačeno oznakom da je sadržaj „generisan” ili „kreiran uz pomoć vještačke inteligencije”, a ne isključivo skraćenicom „AI”, koja prosječnom čitaocu ne mora biti razumljiva. Na taj način se otklanja mogućnost da publika simboličku ilustraciju protumači kao autentičan dokumentarni zapis.
Komisija za monitoring i žalbe
Aneta Spaić
Sonja Drobac
Danilo Burzan
Branko Vojičić
Ranko Vujović
